اندازه شناسی در اندازه تاریخ

یکی از شاخه‌­های علم، دانش اندازه‌­شناسی (مترولوژی) است که به معنای علم اندازه‌گیری است. رسالت این علم شناخت و بررسی روش‌های مختلف اندازه‌­گیری کمیت­های فیزیکی و استانداردسازی ­آنها است. اگرچه امروز این دانش از موقعیت خوبی در جهان ما برخوردار است ولی علم اندازه­‌گیری مربوط به عهد باستان و از کهن­‌ترین علوم بشری به حساب می‌­آید.‌

از قدیمی‌­ترین تمدن جهان، در منطقه بین­‌النهرین گرفته تا حکومت امپراطوری بابل، و بعد از آن مردم مصر باستان که در کناره­‌های رود نیل زندگی می­‌کردند، نخستین سیستم اندازه‌­گیری و کالیبراسیون را با بهره‌­گیری از استاندارد­های بهم پیوسته­ برقرار کردند، مانند وجب انگشت، طول آرنج، گام­های انسان، سه دانه جوی خشک شده که در امتداد هم قرار می­‌گرفتند و آنرا برابر یک و پنج تعریف ‌می‌کردند. اولین وزنه‌ها برای توزین اجناس به دستور داریوش اول ساخته شد. در قرن هفدهم  نیز اولین ترمومتر توسط گالیله اختراع شد. 
در اوایل قرن هجدهم “جیمز وات” مخترع اسکاتلندی پیشنهاد کرد تا دانشمندان جهان دور هم جمع شده و یک سیستم جهانی واحد برای اندازه‌­گیری­‌ها به وجود آورند. به دنبال این پیشنهاد گروهی از دانشمندان فرانسوی برای به وجود آوردن “سیستم متریک” وارد عمل شدند و سیستم پایه­ای را که که دارای دو استاندارد یکی “متر” برای واحد “طول”، و دیگری “کیلوگرم” برای واحد “جرم” بود را به وجود آوردند. در این زمان “ثانیه” به عنوان استاندارد “زمان” و “ترمو سانتیگراد” به عنوان استاندارد “دما” مورد استفاده قرار می‌دادند. در سال 1875 میلادی، 17 کشور در پاریس برای امضا کنوانسیونی به نام “کنوانسیون متر” دور هم گرد آمدند. 
ایرانیان نیز با اندازه­‌گیری زمان، نشانه ­گذاری ستارگان، تقسیم آب، تعیین و ارزیابی زمین، ضرب سکه، پایبند به قانون اندازه­‌شناسی بودند.
در سال 1304 هجری شمسی نخستین قانون اوزان و مقیاس­‌ها به تصویب مجلس شورای ملی و سنا رسید. بر اساس این قانون دولت موظف به مدیریت زیر‌ساخت‌های اندازه­‌شناختی شد و متعاقب آن اداره اوزان و مقیاس‌­ها در سال 1311 هجری شمسی، در وزارت فلاحت، تجارت و فواید عامه تشکیل شد.

به این ترتیب، در سال 1332 موسسه استاندارد در قالب یک اداره آزمایشگاهی در وزارت بازرگانی به منظور کنترل کیفی کالاهای صادراتی آغاز به کار کرد و در سال 1339 مجلس وقت اجازه تاسیس موسسه استاندارد ایران را تصویب کرد و در همین سال ایران به عضویت سازمان بین المللی ISO درآمد.

Reference: metrology.isiri.gov.ir 

تهیه کننده: رعنا سلیمانی، کارشناس ارشد شیمی کاربردی: کارشناس متخصص واحد شیمی.